Katma Değer Vergisi (KDV) Nedir ve Nasıl Çalışır?
Katma Değer Vergisi (KDV), 1985 yılında 3065 sayılı kanun ile Türk vergi sistemine entegre edilen, mal ve hizmet teslimlerinde alıcının satıcıya ödediği dolaylı bir harcama vergisidir. Ticari hayatta "zincirleme" bir vergi türü olarak bilinir; çünkü üretimden tüketime kadar her aşamada, o aşamada yaratılan katma değer üzerinden vergilendirme yapılır.
KDV'nin temel mantığı, malın veya hizmetin nihai tüketiciye ulaşana kadar geçirdiği her evrede üzerine eklenen değerin vergilendirilmesidir. İşletmeler, sattıkları mal veya hizmet üzerinden tahsil ettikleri KDV'den (Hesaplanan KDV), o malı üretmek için satın aldıkları girdilere ödedikleri KDV'yi (İndirilecek KDV) düşerler. Aradaki farkı vergi dairesine öderler.
KDV Dahil ve KDV Hariç Hesaplama Arasındaki Fark
Ticari işlemlerde, özellikle fatura düzenleme aşamasında en çok karıştırılan kavramlar "KDV Dahil" ve "KDV Hariç" hesaplamalarıdır. Bu iki yöntem arasındaki matematiksel ilişkiyi anlamak, işletme bütçesi ve nakit akışı yönetimi için kritiktir.
1. KDV Hariç Hesaplama Formülü
Elinizde net bir tutar (Matrah) varsa ve bunun üzerine KDV ekleyerek toplam tahsil edilecek tutarı bulmak istiyorsanız bu yöntemi kullanırsınız.
- Formül: Tutar x (1 + (KDV Oranı / 100))
- Örnek: 1000 TL'lik bir ürünün %20 KDV hariç fiyatı için:
1000 x 1.20 = 1200 TL (Toplam Tutar). Burada 200 TL KDV tutarıdır.
2. KDV Dahil Hesaplama Formülü (İç Yüzde Yöntemi)
Elinizde toplam bir rakam varsa (örneğin kredi kartından çekilen toplam tutar) ve bunun içindeki vergi miktarını ayıklamak istiyorsanız bu yöntemi kullanırsınız.
- Formül: Toplam Tutar / (1 + (KDV Oranı / 100))
- Örnek: 1200 TL (KDV Dahil, %20) olan bir ürünün matrahını bulmak için:
1200 / 1.20 = 1000 TL (Matrah). Aradaki 200 TL devlete ödenecek vergidir.
2026 Yılı Güncel KDV Oranları
Türkiye'de uygulanan KDV oranları, mal ve hizmetin türüne, lüks tüketim olup olmadığına veya temel ihtiyaç olup olmadığına göre değişiklik gösterir. 2023 Temmuz ayında yapılan değişiklikle genel oranlar yükseltilmiştir ve 2026 yılında da bu oranlar geçerliliğini korumaktadır.
%1 KDV Oranı (Süper İndirimli Oran)
Temel gıda maddeleri ve bazı tarımsal ürünlerde uygulanır. Enflasyonla mücadele kapsamında temel tüketim maddelerinde vergi yükü düşük tutulmuştur.
- Buğday, arpa, mısır gibi hububat ürünleri.
- Ekmek (katkısız).
- Temel bakliyat ürünleri (nohut, fasulye vb.).
- Gazete ve dergiler (poşetlenerek satılanlar hariç).
%10 KDV Oranı (İndirimli Oran)
Eskiden %8 olan bu oran, artık %10 olarak uygulanmaktadır. Genellikle sağlık, tekstil ve eğitim gibi yarı temel ihtiyaçları kapsar.
- Tekstil ürünleri (giyim, ev tekstili, iplik, kumaş).
- Sağlık hizmetleri ve ilaçlar.
- Eğitim hizmetleri (özel okullar, kurslar).
- Yeme-içme hizmetleri (Restoranlar, kafeler - *Not: Alkol hariç*).
- Turizm ve konaklama hizmetleri (Oteller).
%20 KDV Oranı (Genel Oran)
Eskiden %18 olan bu oran, artık %20'dir. Listede %1 veya %10 olarak belirtilmeyen diğer tüm mal ve hizmetler bu kategoride değerlendirilir.
- Mobilya ve beyaz eşya.
- Elektronik cihazlar (Telefon, bilgisayar, TV).
- Otomotiv sektörü.
- Danışmanlık ve mühendislik hizmetleri.
- Telekomünikasyon hizmetleri.
KDV Tevkifatı Nedir?
Büyük ölçekli fatura kesen işletmelerin karşılaşabileceği önemli bir kavram da KDV Tevkifatıdır. Tevkifat, "kesinti" anlamına gelir. Devlet, vergi alacağını güvence altına almak amacıyla, KDV'nin tamamının satıcıya ödenmesi yerine, bir kısmının alıcı tarafından doğrudan vergi dairesine ödenmesini ister.
Örneğin; 5/10, 7/10 veya 9/10 oranlarında tevkifat uygulanabilir. Bu durumda faturayı kesen taraf KDV'nin sadece bir kısmını tahsil eder, kalan kısmı alıcı "2 No'lu KDV Beyannamesi" ile devlete öder. Temizlik hizmetleri, işgücü temin hizmetleri ve yapım işleri tevkifatın en sık uygulandığı alanlardır.
KDV İadesi ve Mahsuplaşma
İhracat yapan firmalar veya indirimli orana tabi (%1 veya %10) mal satan ancak girdilerini genel orandan (%20) temin eden firmalar, devlete ödediklerinden daha fazla KDV yüklenmiş olabilirler. Bu duruma "Devreden KDV" denir. İhracat istisnası gibi durumlarda, devletten KDV iadesi talep edilebilir veya bu alacak, diğer vergi borçlarına mahsup edilebilir.