Para Nereye Gidiyor? 50/30/20 Kuralı ile Basit ve Etkili Bütçe Planlama
Maaş yattığı gün kendinizi zengin hissediyor, ayın 15'ine geldiğinizde ise "bu para nereye gitti?" diye kara kara düşünüyor musunuz? Yalnız değilsiniz. Finansal stresin temel nedeni genellikle gelir azlığı değil, plansız harcamadır. Karmaşık Excel tabloları veya sıkıcı muhasebe defterleriyle uğraşmak istemiyorsanız, dünyada milyonlarca kişinin kullandığı en basit formül tam size göre: 50/30/20 Kuralı.
ABD Senatörü ve iflas hukuku uzmanı Elizabeth Warren tarafından popüler hale getirilen bu yöntem, gelirinizi üç basit kategoriye ayırmanızı önerir. Amacı, hayat kalitenizden ödün vermeden finansal güvenliğinizi sağlamaktır. Gelin, bu pastayı nasıl dilimleyeceğimize bakalım.
Kuralın Anatomisi: 3 Temel Kategori
50/30/20 kuralı, NET gelirinizi (vergiler düşüldükten sonra elinize geçen para) baz alır. Brüt maaş üzerinden hesap yapmamaya dikkat edin.
Hayatta kalmanız ve çalışabilmeniz için ödemek zorunda olduğunuz kalemlerdir. Bunlar ödenmezse hayatınızda ciddi sorunlar çıkar.
- Kira veya konut kredisi
- Faturalar (Elektrik, su, doğalgaz, internet)
- Temel mutfak alışverişi (Lüks gıdalar hariç)
- Ulaşım (Yol parası, benzin) ve Sağlık
Hayatınızı güzelleştiren ama "olmasa da olur" dediğimiz harcamalardır. Bütçenin en esnek kısmıdır ve tasarruf için ilk kısılan yerdir.
- Dışarıda yemek ve kahve (Starbucks vb.)
- Netflix, Spotify gibi abonelikler
- Tatiller, hobiler, alışveriş (kıyafet vb.)
- Elektronik alet yükseltmeleri
Geleceğiniz için ayırdığınız paydır. "Geriye kalanla birikim yapılmaz, birikim baştan ayrılır."
- Kredi kartı borç ödemeleri (Asgari tutar üzeri)
- Acil durum fonu oluşturma
- BES (Bireysel Emeklilik) veya Altın/Döviz yatırımı
- Eğitim için kenara para atma
Büyük Yanılgı: İhtiyaç mı, İstek mi?
Bütçe planlamasında yapılan en büyük hata, isteklerin ihtiyaç sanılmasıdır. "Sabah kahvesi" bir ihtiyaç değil, bir alışkanlıktır. "Spor salonu üyeliği" sağlık için önemli olsa da, parkta koşmak ücretsizdir; dolayısıyla üyelik bir "istek" kategorisine girebilir.
| Harcama Kalemi | Kategori | Neden? |
|---|---|---|
| Ev İnterneti | İhtiyaç (%50) | Modern yaşam ve iş/iletişim için zorunlu. |
| Netflix / Exxen | İstek (%30) | Eğlence amaçlı, iptal edilirse hayati sorun olmaz. |
| Market Alışverişi | İhtiyaç (%50) | Beslenme temel ihtiyaçtır. |
| Dışarıda Burger Yemek | İstek (%30) | Evde yemek yerine tercih edilen bir lükstür. |
Türkiye Şartlarında Nasıl Uygulanır?
Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde kiranın maaşın %50'sini geçtiği durumlar olabilir. Bu durumda 50/30/20 kuralı esnetilmelidir. Örneğin:
- 60/20/20: İhtiyaçlar arttıysa, isteklerden (%30 -> %20) kısılmalıdır. Birikimden (%20) taviz verilmemesi önerilir.
- 70/20/10: Eğer borçlarınız çoksa veya geliriniz düşükse, birikimi %10'a çekip ihtiyaç payını artırabilirsiniz.
Önemli İpucu: Kredi kartı harcamalarınızı ay sonunda ekstreye bakarak değil, harcama anında kategorize edin. Mobil bankacılık uygulamaları artık harcamaları otomatik sınıflandırıyor, bunu kullanın.
Akıllı Bütçe Hesaplayıcı
Maaşınızı girin, sizin için ideal harcama limitlerini hemen hesaplayalım.
Bütçeni Planla
Aylık Net Gelirinizi Girin: